Teško je objasniti zašto je ustanak Srba u Banatu 1594. godine ostao u senci u srpskoj istoriografiji. Iako je više od 15.000 Srba ustalo protiv Otomanske imperije i ostvarilo nekoliko značajnih pobeda, pažnja istraživača je uglavnom usmerena na ustanke iz 19. veka, poput onih u Orašcu i Takovu. Jedan od mogućih razloga je to što su dvorske istoriografije iz 19. veka često naglašavale srpsku revoluciju i formiranje državnosti, fokusirajući se na ličnosti kao što su Karađorđe i Miloš Obrenović. Pored toga, tadašnja percepcija Srbije bila je ograničena uglavnom na Šumadiju, što je dovelo do marginalizacije ustanka van matice.
Još jedan faktor koji je doprineo marginalizaciji ovog događaja je nedostatak istorijskih izvora na srpskom jeziku. O pobedama Srba u Banatu pisali su hroničari iz drugih zemalja, ali informacije su južno od Save i Dunava dugo bile slabo dostupne.
Banat je u to vreme izgledao veoma drugačije nego danas. Umesto plodnih oranica, krajolik su činile močvare i teško prohodni putevi. U privrednom smislu, Banat se počinje razvijati tek u 18. veku, nakon proterivanja Turaka. Ipak, u Banatu je živelo mnogo više Srba nego što se može pretpostaviti. Nakon pada Srpske despotovine, više od 200.000 Srba je prebeglo u ovaj region, gde su, uprkos jezičkim barijerama, delili zajedničku veru i običaje, što je olakšalo njihov suživot.
Nakon predaje Banata Otomanskom carstvu, sredinom 16. veka, položaj Srba se pogoršao. Mnoge ranije privilegije su ukinute, a nezadovoljstvo je raslo. Na prve slabosti Turske, koje su se manifestovale nakon poraza kod Siska 1593. godine, vođe naoružanih družina su iskoristile priliku da organizuju pobunu. Ustanak je započeo u proleće 1594. godine, napadom na Vršac, a predvodio ga je Petar Majzaš, jedan od hajdučkih vođa. Ustanici su brzo napredovali, zauzimajući Bečkerek (sadašnji Zrenjanin) i ostvarujući pobede u nekoliko bitaka, uključujući onu kod Pretaja.
Vršac je postao centar pobunjenika, a moralni i duhovni vođa bio je vladika Teodor Nestorović, koji je inicirao napredovanje pod barjacima sa likom Svetog Save, što je podizalo moral boraca. Turski zapovednik Sinan-paša je čak naredio da se donese zeleni barjak iz Damaska da bi se suprotstavio srpskom svetitelju. U borbi između dva barjaka, Srbi su dugo odolevali, a njihovi uspesi su postali poznati širom Evrope.
Uprkos početnim uspesima, ustanak je imao kratkotrajan karakter. Do sloma ustanka došlo je nakon poraza austrijske vojske pod komandom Ferenca Balaša, što je omogućilo Turskoj da se udruži i suoči sa pobunjenicima. Najveći sukob dogodio se u bici kod Bečkereka, gde se 36.000 turskih vojnika sukobilo sa 4.300 Srba. Poraz Srba bio je neminovan, što je dovelo do propasti celog ustanka.
Vladika Teodor, koji se vratio u Vršac na poziv naroda, uhvaćen je i kažnjen na strašan način – dranjem kože. Na inicijativu tadašnjeg episkopa Banatskog Hrizostoma, 1994. godine, Teodor je postao sveštenomučenik u kalendaru Srpske pravoslavne crkve.
Ustanak iz 1594. godine, iako kratkotrajan, imao je dalekosežne posledice. Pored toga što je podigao moral Srba, pokazao je i ranjivost Turske imperije, koja je već bila na zalasku. Ovaj ustanak je postao simbol otpora i klicu budućih pobuna i revolucija, ostavljajući značajan pečat u srpskoj istoriji. Srbi su prvi put organizovano ustali protiv Turske otkako su izgubili svoju državnost, što je postavilo temelje za buduće borbe za slobodu.
