Poznati nemački filozof i sociolog Jirgen Habermas preminuo je u 96. godini, saopšteno je iz njegovog izdavača Suhrkamp Verlag. Habermas je bio jedan od najuticajnijih intelektualaca posleratne Nemačke i značajan filozof 20. veka, poznat po teoriji izgradnje političkog konsenzusa i uticaju na rasprave o evropskim integracijama i formiranju Evropske unije.
Nemački kancelar Friedrih Merc opisao je Habermasa kao „jednog od najznačajnijih mislilaca našeg vremena“. U saopštenju je istakao da je njegova analitička oštrina oblikovala demokratski diskurs daleko izvan granica Nemačke i da je bila „svetionik u uzburkanom moru“. Habermasova karijera trajala je više od sedam decenija, a fokusirao se na proučavanje temelja društvene teorije, demokratije i vladavine prava. Iako je bio povezan sa neomarksističkom Frankfurt School i često smatran bliskim nemačkoj socijaldemokratiji, njegov uticaj prevazilazio je političke podele.
Verovao je da je formiranje javnog mnjenja ključno za opstanak demokratije, zbog čega je nastavio da piše knjige i novinske članke čak i u dubokoj starosti. U intervjuu za britanski list Guardian 2015. godine kritikovao je tadašnju nemačku kancelarku Angelu Merkel zbog, kako je naveo, „kockanja“ sa posleratnom reputacijom Nemačke tokom dužničke krize u Grčkoj. Njegovi stavovi su izazivali polemike među mlađim intelektualcima. Godine 2022. kritikovao je tadašnju nemačku ministarku spoljnih poslova Analenu Berbok zbog „previše agresivnih“ osuda ruske invazije na Ukrajinu. Takođe je izazvao burne reakcije kada je ocenio izraelski rat u Gazi kao „u principu opravdan“ nakon napada Hamasa 7. oktobra.
Njegova poslednja knjiga, „Things Needed to Get Better“, objavljena je u decembru prošle godine, u kojoj je odbacio pesimizam i poručio da je moguće „suočiti se sa krizama savremenog sveta i na kraju ih prevazići“. Habermas je preminuo u subotu u Starnbergu, blizu Minhena. Iza njega su ostala dvoje od troje dece.
Rođen je 18. juna 1929. godine u Dizeldorfu u građanskoj porodici. Zbog rascepa nepca, imao je dve operacije u detinjstvu, što je izazvalo govornu manu. Sam Habermas je kasnije govorio da je to iskustvo uticalo na njegovo interesovanje za komunikaciju i značaj jezika u društvu. Tokom detinjstva odrastao je u protestantskoj porodici, a njegov otac, ekonomista i predsednik lokalne privredne komore, pridružio se nacističkoj partiji 1933. godine, ali je Habermas kasnije opisivao kao „pasivnog simpatizera“. Kao i većina nemačkih dečaka tog vremena, Habermas je sa deset godina bio član Hitlerjugenda, dok je sa 15 uspeo da izbegne mobilizaciju pred kraj Drugog svetskog rata skrivajući se od vojne policije.
Kasnije je isticao da se verovatno ne bi okrenuo filozofiji i društvenoj teoriji da nije kao mlad čovek suočen sa razmerama nacističkih zločina. Studirao je na Univerzitetu u Bonu, gde je upoznao svoju suprugu Ute. Tokom pedesetih godina postao je poznat kao novinar i akademik i pripadao je drugoj generaciji intelektualaca Frankfurtske škole, nakon mislilaca poput Theodora Adorna i Maksa Horkhajmera.
Osamdesetih godina bio je jedna od centralnih figura u velikoj nemačkoj intelektualnoj debati poznatoj kao „spor istoričara“, u kojoj se raspravljalo o jedinstvenosti zločina nacističke Nemačke. Habermas je snažno branio stav da su zločini Trećeg rajha jedinstveni i da suočavanje sa prošlošću mora ostati ključni deo nemačkog identiteta. Njegova supruga Ute Habermas-Wesselhoeft preminula je prošle godine, a par je imao troje dece – Tilmana, Judit i Rebeku, koja je umrla 2023. godine.
Habermasov doprinos filozofiji i društvenim naukama ostaviće trajni uticaj na intelektualnu scenu i političke diskurse u Nemačkoj i šire. Njegova angažovanost u pitanjima demokratije, javnog mnjenja i socijalne pravde biće zapamćena kao značajan deo njegovog nasleđa.
