Beograd – Prvi tom „Istorije srpskog naroda u Jugoslaviji“ (1918–1941) predstavlja značajno delo Srpske književne zadruge (SKZ), koje je predstavljeno u amfiteatru Narodne biblioteke Srbije. Ova knjiga je nastavak desetotomne „Istorije srpskog naroda“ i sadrži različite priloge stručnjaka o istoriji Srba u Jugoslaviji u međuratnom periodu. Akademik Ljubodrag Dimić, jedan od govornika na predstavljanju, istakao je da knjiga nudi autorski pogled na ključne događaje i procese koji su oblikovali ovaj period.
Dimić je u razgovoru za Tanjug naglasio da je Prvi tom rezultat velikog truda sedmorice autora: Stanislava Sretenovića, Dušana Fundića, Dragana Bakića, Vojislava Pavlovića, Aleksandra Milanovića, Slađane Jaćimović i Igora Borozana. Ova knjiga, objavljena 2025. godine, sadrži 616 stranica, luksuzan povez i 88 strana ilustracija, a predstavlja prvu značajnu savremenu sintezu istorije ovog perioda, sa posebnim fokusom na političke procese, međunarodni položaj države, kulturni razvoj i srpsko-hrvatske odnose.
U svojoj analizi, Dimić je istakao da će ocene knjige biti raznolike, s obzirom na to da se ona suočava sa izazovima u načinu interpretacije istorije. „Knjiga nije pisana iz komunističke perspektive, već iz perspektive naučnih istraživača, što omogućava autorima da unesu sopstvene poglede na prošlost“, rekao je Dimić. Ovo rezultira „mozaicnom slikom“ koja pruža mogućnost za različite interpretacije i razmatranja.
Sretenović je ukazao na osnovnu hipotezu svog priloga, naglašavajući da su Srbi, prvi put u istoriji, ujedinjeni u jednoj državi, ali nisu imali dovoljno resursa da je razviju prema zamislima srpske vlade iz 1918. godine. Ovaj period je obeležen brojnim previranjima i promenama koje su uticale na sudbinu srpskog naroda.
Dragan Bakić je napomenuo da je dolazak novog jugoslovenskog premijera Milana Stojadinovića označio kraj jedne epohe, jer je jugoslovenstvo koje je tada forsirano počelo da gubi legitimitet. Vojislav Pavlović je dodao da je nakon Stojadinovića, Jugoslavija postala „još manje srpskom“ i da je sporazum Cvetković-Maček doneo promene koje su podsećale na austrougarski model.
Direktor SKZ-a, Duško Babić, izjavio je da je „Istorija srpskog naroda u Jugoslaviji“ jedno od najvažnijih dela koja su objavljena u poslednje vreme. Prema njegovim rečima, knjiga je zamišljena kao nastavak prethodne desetotomne serije koja se završila 1918. godine, a Prvi tom pokriva period između dva svetska rata, kada su Srbi prvi put živeli u državi koju su sami stvorili, ali koja nije nosila ime Srbija, već Jugoslavija.
Babić je naglasio da su Srbi u Jugoslaviji u suštini izgubili više nego što su dobili, a ono što se činilo kao dobitak 1918. godine, vremenom je izgubilo svoj značaj. Čitaoci će se suočiti sa pitanjima o tome da li je bilo vredno što su se Srbi odrekli svoje državne tradicije u korist zajedničke države, koja se na kraju pokazala problematičnom.
Ova knjiga ne samo da predstavlja značajan doprinos razumevanju srpske istorije u kontekstu Jugoslavije, već i otvara diskusiju o identitetu, nacionalnim pitanjima i političkim procesima koji su oblikovali sudbinu Srba u međuratnom periodu. U tom smislu, „Istorija srpskog naroda u Jugoslaviji“ može poslužiti kao važan izvor za buduće istraživače i akademike koji se bave ovim kompleksnim pitanjima.
