Na svetu danas postoji više od 600 miliona mačaka, a manje od deset procenata njih pripada nekim priznatim rasama. Ova statistika postavlja zanimljivo pitanje: da li su rasne mačke rezultat isključivo ljudskog uzgoja ili su se neke od njih razvijale prirodno, kroz uticaj okruženja? Odgovor na ovo pitanje nije jednostavan kako se možda čini na prvi pogled.
Prema genetičarki Lesli A. Lajons sa Univerziteta Misuri, većina savremenih rasa mačaka nastala je u poslednjih 140 godina kroz ciljanu selekciju osobina koje su ljudima bile privlačne, poput izgleda, boje krzna ili građe tela. Međutim, postoje i prirodne rase koje su se razvijale vekovima, čak i hiljadama godina, bez ljudskog mešanja. Među njima su popularne rase poput mejn kuna, sibirske i norveške šumske mačke, ruske plave, turske van mačke i egipatske mau.
Osnivači ovih prirodnih rasa razvijali su se pod sličnim uslovima kao i divlje životinje. Sara Hartvel, osnivačica portala MessyBeast, objašnjava da su se ove populacije prilagođavale klimi, terenu i dostupnosti hrane. Na primer, u hladnim krajevima Rusije preživljavale su snažne mačke sa gustim krznom, što je doprinelo razvoju sibirske šumske mačke. U toplijim i vlažnijim delovima jugoistočne Azije, prednost su imale vitke, kratkodlake mačke sa velikim ušima, koje su preci današnje abesinske mačke.
Geografska izolacija takođe je igrala ulogu u razvoju nekih rasa. Na Ostrvu Man, mutacija kratkog repa postala je česta i dovela do nastanka manske mačke, iako ta mutacija može uzrokovati ozbiljne probleme sa kičmom. Iako su preci ovih mačaka nastajali bez direktne ljudske kontrole, današnje mačke ovih rasa više ne žive u potpuno prirodnim uslovima. Lajons naglašava da su sve savremene rase, bez izuzetka, danas pod snažnim uticajem čoveka.
Selektivni uzgoj je u poslednjih sto godina naglo porastao, uklanjajući prirodne pritiske koji su nekada oblikovali ove mačke. Na primer, manska mačka bez kontrolisanog uzgoja verovatno ne bi opstala zbog genetskih problema. Zbog toga se sve više govori o potrebi da se rasa prilagodi zdravijim standardima, uključujući i ideju da se uzgajaju mansi sa repom.
Neke rase, poput sibirske mačke, i dalje su bliske svojim korenima, jer uzgajivači uključuju mačke iz njihovog izvornog područja u programe uzgoja. Nasuprot tome, određene rase su se znatno promenile. Ruska plava mačka, na primer, je nakon Drugog svetskog rata ukrštana sa sijamskim mačkama kako bi se spasila od nestanka, a današnji tipovi često se razlikuju od prvobitnog izgleda.
Dakle, prirodne rase mačaka zaista postoje, ali nijedna od njih nije potpuno netaknuta ljudskom rukom. Osobine koje danas cenimo kod mejn kuna, poput velike građe, snažne vilice ili šapa sa dodatnim prstima, možda imaju korene u prošlosti, ali su očuvane i naglašene upravo selektivnim uzgojem. Kako ističe Lajons, sve zavisi od ljudskih preferencija i trendova – ono što je danas popularno može sutra biti zamenjeno drugačijim idealom, što dovodi do promene i samog izgleda rase.
U svetlu ovih informacija, možemo zaključiti da su mačke danas proizvod složenog odnosa između prirodne selekcije i ljudskog uzgoja, što ih čini još fascinantnijim bićima. U budućnosti, kako se trendovi u uzgoju budu menjali, verovatno ćemo svedočiti daljim evolucijskim promenama ovih predivnih životinja.
