U selu Kumanica, koje se nalazi na svega petnaest kilometara od Ivanjice, stoji stari kameni most, poznat kao Rimski most. Iako se zove rimskim, most je zapravo izgrađen u 15. veku za vreme osmanske vladavine. Ova građevina je sagrađena nad rečicom Moravicom i već vekovima ostaje netaknuta, što svedoči o veštini nekadašnjih graditelja.
Iako je teško utvrditi ko su bili ti vredni neimari, neki stručnjaci smatraju da su to mogli biti graditelji koji su radili mostove u Prizrenu. Rimski most se ističe svojom autentičnošću i kvalitetnom izradom, a tokom šest vekova, oštećenja su bila minimalna. Stručnjaci ističu da most pripada tipu lepših turskih mostova, a sličan se može naći još samo jedan u Srbiji, kod Ljubovije, preko reke Uvac.
Most je imao strateški značaj kroz istoriju, jer su preko njega prolazili karavani ka nekadašnjem Carigradu, a koristilo ga je i lokalno stanovništvo. Danas, okružen zelenilom, Rimski most na Moravici predstavlja pravi dragulj ovog kraja, sa velikim turističkim potencijalom. Mnogi putnici dolaze isključivo da bi videli ovu prelepu građevinu koja se nalazi na ulazu u Park prirode Golija, a smatra se jednim od tri najstarija objekta na teritoriji opštine Ivanjica.
Dimenzije mosta su impresivne – širina mu je 2,40 metara, dok je ukupna dužina sa stubovima oko 14 metara. Lučni otvor mosta iznosi 6,72 metra, a visina mosta je oko četiri metra. Izgrađen je od lomljenog kamena i krupnih pločastih komada škriljaste stene, čiji su nalazi na obalama Moravice. Postoji pretpostavka da je most građen u više perioda, a prema legendi, za vezivni materijal korišćeno je čak 30.000 jaja, iako to nije zvanično potvrđeno.
Nekada je ovaj most predstavljao jedinu vezu sa Sandžakom, ali danas je to turistička atrakcija koja se koristi samo za pešačenje. Ispod mosta se račvaju brojni putevi koji vode ka podgolijskim selima, gde žive marljivi poljoprivrednici. Restauraciju mosta izvršio je Zavod za zaštitu spomenika kulture iz Kraljeva tokom osamdesetih godina prošlog veka, ali stručnjaci smatraju da bi male intervencije na ovom istorijskom objektu bile dobrodošle i danas.
Rimski most se ne samo da predstavlja značajan deo kulturne baštine, već i simbol povezanosti i zajedništva lokalnog stanovništva. Njegova očuvanost i lepa arhitektura privlače sve veći broj turista, koji dolaze da uživaju u prirodi i bogatoj istoriji ovog kraja. U svetlu sve većeg interesovanja za kulturni turizam, Rimski most ima potencijal da postane važno mesto za promociju lokalne tradicije i kulture.
Osim svoje istorijske vrednosti, most takođe pruža jedinstvenu priliku za istraživanje prirodnih lepota koje ga okružuju. Park prirode Golija nudi brojne staze za pešačenje, gde posetioci mogu uživati u netaknutoj prirodi i raznovrsnom biljnog i životinjskog sveta. Ova kombinacija prirodnih i kulturnih blagodeti čini Kumanicu i njen Rimski most idealnim mestom za izlet ili duži boravak.
Kumanica i njen Rimski most predstavljaju dragocenu kariku u lancu srpske kulturne baštine, čuvajući priče iz prošlosti za buduće generacije. U svetlu savremenih izazova očuvanja nasleđa, važno je nastaviti sa radom na zaštiti ovakvih objekata koji ne samo da obogaćuju našu kulturnu scenu, već i podsećaju na značaj zajednice i tradicije.
