Istraživački tim predvođen američkim naučnicima nedavno je potvrdio postojanje prve masovne grobnice u regionu Mediterana, koja se nalazi u današnjem Jordanu. U ovoj grobnici sahranjene su žrtve najranije zabeležene pandemije na svetu – Justinijanove kuge, koja je između šestog i osmog veka prouzrokovala smrt miliona ljudi u Vizantijskom carstvu. Ovi podaci, koje je objavio Guardian, donose nove uvide u ovu istoriski značajnu epidemiju.
DNK iz uzoraka ljudskih ostataka iz masovne grobnice u Džerašu pokazala je da je mikrob Yersinia pestis bio uzrok bubonske kuge. Justinijanova kuga, nazvana po caru Justinijanu I, koji je i sam preležao ovu bolest, bila je prva zabeležena pandemija bubonske kuge koja je devastirala Vizantijsko carstvo, delove Evrope, Azije i Afrike. Pandemija je usmrtila između 30 i 50 miliona ljudi, što je značajno oslabilo carstvo i otvorilo put za kasnije epidemije poput Crne smrti.
Novi nalazi, objavljeni u časopisu „Journal of Archaeological Science“, pružaju retki empirijski uvid u mobilnost i urbani život građana pogođenih ovom pandemijom. Istraživanje se fokusiralo na žrtve, njihov način života i podložnost bolesti u Džerašu, regionalnom trgovačkom centru i epicentru pandemije koja je trajala od 541. do 750. godine nove ere.
Rejs Đijang, glavna autorka studije i vanredna profesorka na Univerzitetu Južne Floride, istakla je važnost lokaliteta Džeraš. „Ovaj lokalitet nam pruža ljudsku priču o tome ko je umro i kako je grad doživeo krizu“, rekla je Đijang. Ona je naglasila da pandemije nisu samo biološki, već i društveni događaji. „Povezivanjem bioloških dokaza iz tela sa arheološkim okruženjem, možemo da vidimo kako je bolest uticala na stvarne ljude u njihovom društvenom i ekološkom kontekstu“, dodala je.
Istraživački tim, koji uključuje arheologe, istoričare i genetičke stručnjake, proučavao je DNK izvađenu iz zuba žrtava. Otkrili su raznolik demografski sastav žrtava, što ukazuje na to da je u vreme epidemije kuge, inače mobilna populacija, ostala na istom mestu zbog bolesti. „Ljudi su se kretali i putovali, ali ih je kriza okupila“, istakla je Đijang, poredeći situaciju sa načinom na koji su putovanja obustavljena tokom nedavne pandemije COVID-19.
Iskopavanja su pokazala da je više od 200 ljudi sahranjeno u grobnici u Džerašu, mestu koje se često naziva „Pompeja Bliskog istoka“ zbog svojih očuvanih grčko-rimskih ruševina. Đijang je navela da je među žrtvama bilo muškaraca i žena, starih i mladih, uključujući „ljude u najboljim godinama, ali i adolescente“.
Ovi nalazi ne samo da doprinose razumevanju Justinijanove kuge, već i šireg konteksta kako su pandemije oblikovale ljudsko društvo kroz istoriju. Istraživači se nadaju da će dalja ispitivanja omogućiti bolje razumevanje kako su ljudi reagovali na slične krize u prošlosti, pružajući vredne lekcije za suočavanje sa aktuelnim globalnim zdravstvenim problemima.
Ovaj rad predstavlja značajan korak napred u arheološkim i zdravstvenim naukama, nudeći nove uvide u način na koji su pandemije uticale na demografiju i urbanizaciju kroz vekove. U svetlu aktuelnih pandemija, ovi nalazi postaju još značajniji, pružajući kontekst i razumevanje o tome kako se ljudska društva suočavaju sa smrtonosnim bolestima.
