Jedan od najzanimljivijih fenomena u Sunčevom sistemu, Ganimed, najveći mesec Jupitera, poseduje jedinstveno magnetno polje koje je naučnicima dugo predstavljalo misteriju. Novo istraživanje moglo bi konačno da pruži odgovore na pitanja o njegovom nastanku i funkcionisanju. Ganimed, jedan od četiri Galilejeva satelita koji orbitiraju oko Jupitera, ima prečnik od gotovo 5.300 kilometara, što ga čini više od 1.600 kilometara širim od Zemljinog Meseca i čak većim od Merkura, najmanje planete u našem sistemu.
Ganimed je poznat po svom magnetnom polju, koje je prvi put otkrila NASA-ina letelica „Galileo“ 1996. godine. Ovo polje se povezuje sa procesom poznatim kao „unutrašnji dinamo“, koji se pokreće elektroprovodljivim tečnim gvožđem u njegovom jezgru. Međutim, naučnici se već dugo bore sa pitanjem kako je taj proces nastao, s obzirom na to da mnoge studije sugerišu da je Ganimed od svog nastanka bio previše hladan da bi razvio metalno jezgro.
Kevin Trin, planetolog sa Tehnološkog instituta u Kaliforniji i koautor studije, ističe da se pojavljuju kontradiktorne teorije. S jedne strane, neke studije sugerišu da Ganimed nikada nije imao dovoljno toplote da razvije metalno jezgro. S druge strane, simulacije pokazuju da je to jezgro moglo da nastane u vreme kada je mesec formiran, slično kao što je to bio slučaj sa Zemljom. Ove dve teorije očigledno ne mogu biti tačne istovremeno.
Zbog ovih nesuglasica, istraživači su u radu objavljenom u časopisu „Science Advances“ predložili novu teoriju. Prema ovoj teoriji, Ganimedovo metalno jezgro i dinamo su se razvili kasnije, tokom njegovog postojanja, kada je rastopljeno gvožđe tonulo ka unutrašnjosti meseca. Ovaj proces bi mogao da se odvija i danas, što bi značilo da bi Ganimed mogao i dalje da stvara svoje magnetno polje.
U ovoj novoj teoriji, koja se naziva „dinamo pokrenut zagrevanjem“, istraživači tvrde da se dinamo formira pod uticajem toplote koja dolazi iz unutrašnjosti Ganimeda, a ne kao rezultat ranih procesa formiranja. To je suprotno tradicionalnim teorijama, prema kojima se dinami formiraju rano, dok se nebeska tela hlade.
Uobičajeno se smatra da se formiranje metalnog jezgra kod planeta događa unutar prvih 200 miliona godina od formiranja Sunčevog sistema. Međutim, meseci poput Ganimeda možda nemaju dovoljno mase da zadrže toplotu iz tog perioda. Ipak, prema novom modelu, takva tela mogu kasnije razviti jezgro sposobno za stvaranje magnetnog polja.
Ovaj model kombinira i pojednostavljuje poznate karakteristike Ganimeda, kao što su sastav i temperatura jezgra, uz pretpostavku da se jezgro sastoji od gvožđa i gvožđe-sulfida, koji imaju niže tačke topljenja. U okviru ovog modela, rastopljene metalne grudve tonu u unutrašnjost Ganimeda, hraneći njegovo jezgro i stvarajući magnetno polje. Toplota dolazi iz dva glavna mehanizma: radioaktivnog zagrevanja i plimnog zagrevanja. Prvi mehanizam se dešava kada se teži radioaktivni izotopi raspadaju u lakše elemente i oslobađaju toplotu, dok drugi mehanizam dolazi od gravitacionog pritiska Jupitera, koji sabija i rasteže Ganimed tokom njegove orbite.
Prema istraživačima, upravo ta toplota pokreće dinamo odgovoran za Ganimedovo magnetno polje. Ipak, ova hipoteza ne isključuje mogućnost da je Ganimed od samog početka imao jezgro sposobno da proizvodi magnetno polje.
Ako se ispostavi da su takva jezgra nastala iz „hladnog početka“ prisutna širom svemira, to bi moglo otvoriti nova pitanja o formiranju magnetnih polja koja štite stare svetove. Ovo bi imalo značajan uticaj na potragu za vanzemaljskim životom, jer se magnetna polja smatraju ključnim za zaštitu života od štetnog Sunčevog i kosmičkog zračenja. Čak i relativno slabo magnetno polje može značajno promeniti uslove na nekom nebeskom telu, kao što pokazuje primer Zemlje. Moguće je da će se u budućnosti otkriti egzoplanete sa sličnim dinamosima, što bi moglo otvoriti nove horizonte u istraživanju svemira i potrazi za životom izvan naše planete.
