Naučnici su konačno razotkrili „trostruki udar“ koji je doveo do dramatičnog kolapsa Antarktika, otkrivajući lančanu reakciju koja je rezultirala rekordno niskim nivoom morskog leda. Nova studija, koju su predvodili istraživači sa Univerziteta u Sautemptonu, pokazuje da je kombinacija toplote iz dubokog okeana, jakih vetrova i samoodržive povratne sprege destabilizovala Južni okean oko Antarktika nakon 2015. godine. Ovi faktori sprečili su oporavak morskog leda, a istraživači upozoravaju da bi gubici mogli poremetiti okeanske struje, ubrzati globalno zagrevanje i doprineti rastu nivoa mora širom sveta.
Studija je pokazala da se kolaps odvijao u tri faze tokom poslednje decenije. Glavni autor studije, Adića Narajanan, ističe da su gubici bili toliko značajni da je nestala površina morskog leda gotovo veličine Grenlanda. Prema njegovim rečima, proces je počeo sporim nagomilavanjem toplote iz dubokog mora ispod antarktičkog morskog leda, nastavio se snažnim mešanjem vode, a završio je u začaranom krugu u kojem je okean postao previše topao da bi se led obnovio.
U 2013. godini, jačanje vetrova počelo je da povlači toplu i slanu vodu iz dubokog okeana, poznatu kao cirkumpolarna duboka voda, bliže površini ispod antarktičkog morskog leda. Ubrzo potom, snažni vetrovi podigli su tu toplotu ka površini, što je izazvalo ubrzano topljenje morskog leda na istočnom Antarktiku. Od 2018. godine, region je zarobljen u povratnoj sprezi. Kako je ostajalo sve manje leda koji može da se topi, površina okeana postajala je toplija i slanija, što otežava formiranje novog leda.
Istraživanje takođe pokazuje velike razlike u načinu na koji se gubici odvijaju širom kontinenta. Na istočnom Antarktiku, opadanje leda uglavnom je posledica podizanja tople vode iz dubina, dok na zapadnom Antarktiku, topao vazduh iz suptropskih oblasti i postojani oblačni pokrivač zadržavaju toplotu blizu površine okeana, što doprinosi velikim epizodama topljenja tokom leta.
Klimatske promene dodatno pojačavaju ovaj efekat, jer jačaju vetrove koji guraju toplu vodu bliže površini ispod leda. Morski led Antarktika ima mnogo važniju ulogu u globalnoj klimi nego što njegova udaljena lokacija sugeriše. Njegova bela površina pomaže da se toplota odbija od planete, vraćajući čak 80% sunčeve svetlosti nazad u svemir. Kada led nestane, tamniji okean ispod njega apsorbuje više toplote i dodatno ubrzava zagrevanje.
Toplije okeanske vode takođe mogu da „nagrizaju“ led i na kopnu i na moru, povećavajući rizik od urušavanja ledenih ploča. Kada se to dogodi, nivo mora raste, a porast nivoa mora odavno je povezan sa obalskim poplavama i erozijom obale. Naučnici procenjuju da svaki centimetar porasta nivoa mora izlaže oko šest miliona ljudi riziku od obalskih poplava.
Ovi nalazi dodatno pojačavaju zabrinutost naučnika da bi pojedini delovi Antarktika mogli da se približavaju opasnim klimatskim prelomnim tačkama. Ako se nizak nivo morskog leda zadrži tokom 2030-ih i kasnije, okean bi mogao da pređe iz uloge stabilizatora svetske klime u moćnog novog pokretača globalnog zagrevanja, upozorava profesor fizičke okeanografije na Univerzitetu u Sautemptonu, Alberto Naveira Garabato.
Od 2002. do 2020. godine, Antarktik je godišnje gubio oko 149 milijardi metričkih tona leda, prema NASA-i. Dok se morski led topi i Antarktik postaje sve nestabilniji, sve više ljudi putuje tamo kako bi ga videlo. Prema podacima Međunarodnog udruženja organizatora turističkih putovanja na Antarktik (IAATO), oko 122.000 ljudi posetilo je Antarktik 2024. godine, što predstavlja značajan rast u odnosu na približno 44.000 posetilaca iz 2017.
Istraživači sa Univerziteta Tasmanije procenjuju da bi broj posetilaca mogao da premaši 450.000 godišnje do 2033. godine. Međutim, procvat takozvanog „turizma poslednje šanse“ stvara dodatni pritisak na već krhak ekosistem. Kako raste broj posetilaca, rastu i rizici od kontaminacije, invazivnih vrsta i izbijanja bolesti, upozoravaju naučnici i ekološke organizacije.
